Wij maken gebruik van cookies voor onze service. Bezoek je onze website dan ga je akkoord met de cookies.

(G)een eigen glasvezelinfrastructuur: Kunnen we ons dat wel permitteren?

19 september 2013 11:27

Door Jaap van Till, emeritus professor Computernetwerken en internet en Jeroen van de Lagemaat, directeur NDIX.

Gebaseerd op een artikel gepubliceerd op 5 september door BTG

De overname van KPN door het Mexicaanse América Móvil drijft de discussie over de rol van vitale infrastructuren in Nederland op de spits. Dat is nodig. Het beleid van de overheid ten aanzien van infrastructuren verandert, langzaam, veel te langzaam en vooralsnog onvoldoende. Er worden nu kritische kanttekeningen geplaatst over de privatisering van KPN indertijd. Er wordt gewikt en gewogen over randvoorwaarden voor de verkoop. Er wordt een studie gedaan naar het belang van communicatie-infrastructuren en de minister benadrukt de noodzaak voor het maken van afspraken om de beschikbaarheid van infrastructuren voor de overheid zelf en de veiligheidsdiensten te borgen. En daarmee lijkt de kous af.

Het belang van informatie- en communicatietechnologie op maatschappelijk, sociaal en economisch vlak is evident. De overname van Nokia door Microsoft is wereldnieuws, één van de drie grootste transacties ooit. Ministers betogen regelmatig dat ICT dé motor voor innovatie is. Alle maatschappelijke en private sectoren zijn volledig afhankelijk van ICT. De uitgaven aan ICT blijven stijgen en de verkoop over internet is onstuitbaar. Fysieke winkels en reisbureaus sluiten hun deuren. ICT zit ingebouwd in bijna alles wat we doen.

Digitale infrastructuur kerntaak overheid
De kritische factor zijn de infrastructuren. Wie de infrastructuur heeft, heeft de macht. Toekomstvaste infrastructuren moeten altijd beschikbaar zijn en blijven voor alle bedrijven, instellingen en consumenten. Het is triest dat de Nederlandse overheid de digitale verbindingsinfrastructuur niet tot haar kerntaken rekent, terwijl dat bij vervoer (wegeninfrastructuur) en energie (transportnetwerken), maar ook de financiële infrastructuur blijkbaar zonneklaar is. Binnen de politiek van de Verenigde Staten, het Amerikaanse Pentagon en de National Security Agency is iedereen daarvan doordrongen. De sense of urgency m.b.t. de digitale infrastructuren ontbreekt volledig in bestuurlijk Nederland.

Het is kennelijk lastig bestuurders in Nederland te overtuigen. Ingeslagen wegen (privatisering), ultrakorte politieke horizon, de waan van de dag, budgettaire en electorale overwegingen, het zijn allemaal obstakels. Maar ook de grote financiële belangen van marktpartijen en de ongelijke strijd tussen grote, rijke, invloedrijke marktpartijen en afgeslankte overheden met beperkte kennis en middelen, verhinderen feitelijke strategische afwegingen en verantwoorde keuzes bij de overheid.

Bot en onwerkzaam
De instrumenten die ingezet worden om binnen de marktwerking in de telecom het algemene belang van infrastructuren veilig te stellen zijn bot en onwerkzaam. Dit komt door de structurele onbalans tussen maatschappelijke, sociale en economische lange termijn publieke belangen en de dynamiek van de markt. Marktpartijen hebben per definitie een korte termijn focus en investeringen zijn opportunity gedreven. Een investering vandaag biedt geen garantie voor investeringen in de toekomst.

KPN bezit vrijwel alle glasvezelaansluitingen voor de consumenten (FttH) in Nederland en heeft daar de afgelopen jaren enorm in geïnvesteerd, met als resultaat 500.000 actieve aansluitingen. Dit is nog geen 10% van het totaal. KPN is tevens de grootste (dominante) leverancier van infrastructuur in de zakelijke markt, FttB. KPN investeert vrijwel niet meer in deze zakelijke markt, op veel bedrijventerreinen kunnen bedrijven geen glasvezelaansluiting krijgen tegen een redelijk tarief. KPN heeft grote moeite om investeringen in glasvezels voort te zetten, want ook in de mobiele netten moet geïnvesteerd worden. Verkoop van E-plus was noodzakelijk. Als klap op de vuurpijl gaan Ziggo en TELE2 vol de concurrentie aan op de mobiele markt en ondermijnen de belangrijkste en teruglopende inkomstenbron van KPN nog verder. De markt eist zijn tol.

Wie het weet mag het zeggen
Enkele gewetensvragen dringen zich op. Als de heer Slim KPN koopt, blijft hij dan in FttH en FttB investeren tot er dekking is in heel Nederland? Inclusief de dekking die nodig is voor de continue verbetering van netwerken zoals voor verhoogde eisen ten aanzien van privacy van burgers en vertrouwelijkheid van informatie? Of investeert hij in andere delen van de wereld waar de return-on-investment hoger is, gesteund door Nederlandse consumenten en bedrijven via hogere tarieven in Nederland? Wie het weet, mag het zeggen. Garantie tot de deur!

Het is de hoogste tijd voor fundamentele keuzes, zonder krampachtig vast te houden aan eerder gemaakte keuzes, en wel op basis van lange termijn overwegingen en ‘realistische’ verwachtingen van marktpartijen. Borging van onze economische en maatschappelijke belangen bij de investeringen in en exploitatie van glasvezelinfrastructuren, nu en in de toekomst: dat is een politiek vraagstuk, waar de bestuurders in Den Haag nog niet goed genoeg over hebben nagedacht.